[ Türk Toraks Dergisi ]
Türk Toraks Dergisi
Ağustos 2002, Cilt 3, Sayı 2, Sayfa(lar) 188-193
Mermer İşçilerinde Solunum Fonksiyon Testleri, Solunum Semptomları ve Akciğer Grafisi Bulguları
Ayşe Orman1, Mehmet Ünlü1, Murat Cirit1, Aylin Yücel2
1Kocatepe Üniversitesi Göğüs Hastalıkları ve Tüberküloz AD, Afyon
2Kocatepe Üniversitesi Radyodiagnostik AD, Afyon
Özet
Amaç: Bu çalışma mermer tozunun akciğer grafisine, fonksiyonlarına ve solunum sistemi semptomlarına etkisini araştırmak amacıyla planlanmıştır.

Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 236 mermer işçisi ve aynı işyerinde memur ve teknisyen olarak çalışan 102 kişi olmak üzere toplam 338 kişi alınmıştır. Mermer işçileri 3 gruba ayrılmıştır: mermer ocağı (grup-a, 42), mermer fabrikası (grup-b, 140), mermer atölyesi (grup-c, 54) ve memur ve teknisyen grubu (grup-d). Olguların anamnezleri alınmış, fizik muayene ve solunum fonksiyon testleri yapılmış, PA akciğer grafileri çekilmiştir. Çalışma ortamlarındaki toz konsantrasyonları gravimetrik yöntemlerle ölçülmüştür.

Bulgular: Grupların sigara paket yılları arasında fark saptanmamıştır (p>0.05). Ocak grubunun diğer gruplara göre çalıştığı sürenin daha fazla olduğu görülmüştür (p<0.05). En fazla toz maruziyetinin atölye’de olduğu saptanmıştır (11.7 mg/m3). Her 3 çalışma grubunda da grup-d’ye göre öksürüğün daha fazla olduğu (p<0.05), balgam ve kronik bronşitin ise grup-a ve grup-b’de, grup-c ve d’ye göre fazla olduğu saptanmıştır (p<0.05). Grupların pulmoner fonksiyon testlerinin benzer olduğu görülmüştür (p>0.05). ILO sınıflamasına göre akciğer grafisinde grup-a' da 5 olguda, grup-b’de 3 olguda ve grup-c’de 3 olguda 1/0 p dansite artımı saptanmıştır.

Sonuç: Sonuç olarak mermer tozu, bu sahada çalışan işçilerde kronik solunum semptomlarına ve akciğer grafi bulgularına yol açmaktadır.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Giriş
    Mermer kireç taşının ısı ve basınçın etkisiyle değişiklik geçirmesi sonucu, büyük oranda kalsit (CaCO3), magnezit (MgCO3), daha az miktarda hematit (Fe2O3) ve çok az miktarda ise silika (SiO2) gibi minerallerden oluşmuş bir yapıdır (1). Afyon ve çevresinde çok büyük mermer yatakları ve bunları çıkaran ve işleyen çok sayıda ocak, atölye ve fabrika bulunmaktadır.

    İnorganik toz maruziyeti ile ortaya çıkan klasik hastalık formu pnömokonyozlar olmakla birlikte, maruziyet sonucunda pnömokonyoz olmaksızın öksürük, balgam çıkarma gibi semptomlar, akciğer fonksiyonlarında bozulma ve obstrüktif akciğer hastalıkları da görülebilmektedir (2-6).

    Mermer tozunun inert bir toz olduğu fakat içindeki silika oranına göre silikozise yol açabileceği bildirilmektedir (7). Bununla birlikte literatürde akciğer grafisine, solunum semptomlarına ve akciğer fonksiyonlarına etkisini gösteren bir çalışmaya rastlanılmamıştır.

    Bu yüzden mermer tozunun akciğer grafisine, fonksiyonlarına ve solunum sistemi semptomlarına etkisini araştırmak amacıyla bu çalışma planlanmıştır.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Yöntemler
    Mermer işinde çalışanlarda, toz maruziyeti ile gelişen solunumsal bulguları araştırmak amacıyla kesitsel bir çalışma planlanmıştır. Çalışma ortamlarının ve işyeri çalışanlarının genel özelliklerini saptamak için işyerlerinde bir ön inceleme yapılmıştır. Ocakta çalışan 42, atölyede çalışan 54, fabrikada çalışan 140 işçi ve aynı fabrikada teknisyen ve memur olarak çalışan 102 olgu olmak üzere hepsi erkek 338 kişi çalışmaya alınmıştır. Çalışma Mayıs-Ağustos 2001 döneminde Afyon’da yapılmıştır.

    İşyerlerindeki yetkili kişiler ve işçilerle görüşülerek çalışılan iş ortamları ve işyeri çalışanları hakkında detaylı bilgiler alındı. Buna göre; mermer ocaklarında, alınacak mermer blok kütle üzerinde taş, toprak var ise bunun ‘‘dekopaj kazısı’’ yapılarak kütlenin üzeri temizlenmekte, temizlik işlemi bittikten sonra ana kütleden ayrılacak kütlenin delikleri delinmekte ve bu deliklerden elmas teller geçirilerek dağ kesmeleri yardımıyla kesme işlemi tamamlanmaktadır. Daha sonra hava yastıkları ve krikolar yardımı ile mermer kütlesi ayrılıp, devirme işlemi yapılmaktadır. Devrilen mermer kütle eldeki ölçülere göre sayalama makinaları yardımı ile ebatlara ayrılmakta ve buradan fabrikalara taşınmaktadır. Mermer fabrikalarında, blok vinci ile mermer kütleleri istif edilmekte ve ‘‘S/T’’ ve ‘‘katraklık’’ olarak ayrılmaktadır. Hammaddenin mamul haline getirilişi “S/T” veya “katrak” makinalarında blok kesimi ile başlamaktadır. S/T blok kesme prosedürüne giren bloklar yatay yarma, çevirme, silme, ebatlama, pah ve seleksiyon işlemlerinden sonra fayans mamül haline gelmektedir. Katrak blok kesme prosedürüne giren bloklar ise, levha silim işleminden sonra silinmiş levha, köprü kesme ve silme işlemlerinden geçerek abatlı cilalı mamül ve ebatlı ham malzeme haline dönüşmekte ayrıca fayans mamül haline gelebilmektedir. Mermer atölyelerinde kuru sistemle çalışan torna makinaları ile mermerden hediyelik eşya, masa, vazo, heykel gibi el ustalığı gerektiren mamüller yapılmaktadır.

    Toz analiz ve ölçümleri iki farklı yöntemle yapılmıştır. ilk olarak solunan havada bulunan toz ve silika miktarları ölçüldü. Bu amaçla Personal Dust Sampler (kişisel toz toplama cihazı) Casella-London AFC 123, kullanılarak toz örnekleri alındı. Bu cihaz aktif çalışan işçinin kemerine takılan bir ölçüm parçası; ve buna içinden hava akımının geçebileceği şeffaf bir boruyla bağlanmış toz toplama apereyinden oluşmaktadır. Bu hava akımı sayesinde bulunulan ortamda, nefes alınıp verilen seviyedeki havada bulunan partiküller aperey haznesinde toplanmaktadır. Cihaz bir saat boyunca işçinin üzerinde kalmaktadır. Toplanan toz miktarı gravimetrik analiz yöntemi ile ölçülmüştür (8). Çalışma ortamında yapılan ikinci toz analizi ise iş yeri zemininden alınan agrega örnekleri incelenerek yapılmıştır. Bu incelemelerde ARL-8660 marka X-ray cihazı kullanılmıştır. Alınan agrega örnekleri önce 1400 derecede eritilerek preparatlar hazırlanmış, daha sonra X-ray cihazında incelemeye alınmıştır. inceleme sonunda, agrega örneklerinin SiO2 içeriği saptanmıştır (9).

    Çalışmaya alınan tüm olgular önce yapılan araştırma hakkında bilgilendirilmiştir. Her olgu ile birebir görüşülerek, kişisel bilgilerin de yer aldığı detaylı bir anket formu doldurulmuştur. Bu formda yaş, doğum yeri, ilgili alanda çalışma süresi, çalışma konumu ve toz maruziyeti gibi demografik bilgiler yanında sistem sorgusu, öz ve soygeçmiş bilgileri, sigara kullanma alışkanlığı ve bilinen hastalıklar ile ilgili veriler yer almıştır (10). Birbirini takibeden 2 yıl ve yılda en az 3 ay öksürük ve balgam çıkarma yakınması olanlarda kronik bronşit olduğu kabul edilmiştir. Daha sonra olguların sitemik fizik muayenesi yapılmıştır.

    Spirometrik ölçümler için her olgunun boy (cm) ve vücut ağırlığı (kg) ölçülerek vücut kitle indexi (BMI) saptanmıştır. Her olgudan, oturur pozisyonda, derin bir inspiryumu takiben, zorlu bir expiryum yapması istenmiştir. Ölçümler kuru spirometre cihazı (MIR, spirobank, Italy) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Ölçümler American Thorasic Society (ATS)’nin önerilerine uygun olarak gerçekleştirilmiştir (11). Her olguda yapılan üç ölçümden en iyi olanı kaydedilmiştir. Spirometrik ölçümlerde; zorlu vital kapasite (FVC), zorlu ekspirasyonun 1.saniyesinde çıkan volüm (FEV1), FEV1/FVC, zorlu ekspirasyonun %25 ile %75’i arasındaki volüm (FEF25-75) değerleri kaydedilmiştir. Beklenen (predicted) değerler ATS kriterlerine göre değerlendirilmiştir (11).

    Olguların radyolojik incelemeleri iki aşamada yapılmıştır. Önce tüm olguların standart posteroanterior (PA) akciğer grafileri çekilmiştir. Grafiler alınırken International Labour Organisation (ILO)’nun önerdiği şekilde kısa pozlama süresi ve yüksek voltaj tekniği kullanılmıştır. Çekimler 1.5 m uzaklıktan 100kV gücünde ışın kullanılarak ve 0.1 saniye pozlamayla gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, tüm olguların akciğer grafileri, deneyimli üç okuyucu tarafından önce ayrı ayrı ILO sınnıflama metoduna göre değerlendirilmiştir (12). Daha sonra bir araya gelinerek farklı yorumlanan grafiler hakkında konsensus sağlanmıştır.

    İstatistiksel analizler SPSS 9.0 paket programında, ki kare testi ve anova varyans analizi kullanılarak yapılmıştır. Sonuçlar ortalama ± standart sapma olarak verilmiştir. P<0.05 değerleri anlamlı kabul edilmiştir.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Bulgular
    Grupların karakteristik özellikleri Tablo-1’de gösterilmiş olup, tüm gruplarda sigara içme oranlarının benzer olduğu görülmüştür. Ocak grubunda çalışanların diğer gruplara göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha fazla süredir çalıştıkları saptanmıştır ( p<0.05). Atölye grubunda ve memur-teknisyen grubunda çalışanların yaşlarının benzer ve diğer gruplardan istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük olduğu görülmüştür (p<0.05) (Tablo-I). Grupların ortalama sigara paket yılları arasında fark olmadığı saptanmıştır (p>0.05) (Tablo-II).


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 1: Grupların demografik özellikleri


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 2: Gruplarda sigara paket-yıl

    Çalışma ortamlarının toz analizinde, SiO2 çok düşük yüzdelerde saptanmış olup, solunabilir toz miktarları açısından gruplar karşılaştırıldığında en tozlu ortamın atölye grubunda, daha sonra sırası ile fabrika ve ocak grubunda olduğu görülmüştür (Tablo-III).


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 3: Grupların çalıştıkları yerdeki toz ve silika konsantrasyonları

    Çalışma grupları solunumsal yakınmalar açısından karşılaştırıldığında, öksürük yakınmasının, her 3 çalışma grubunda da memur, teknisyen grubuna göre anlamlı olarak fazla olduğu (p<0.05), balgamın ise ocak ve fabrika grubunda, atölye ve memur-teknisyen grubuna göre anlamlı düzeyde yüksek saptandığı görülmüştür (p<0.05) (Tablo-IV).


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 4: Grupların solunum yakınmaları

    Grupların solunum fonksiyon testleri arasında fark olmadığı saptanmıştır (Tablo-V).


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 5: Grupların solunum fonksiyon testleri

    Ocak grubunda çalışan işçilerde sigara içenler ve içmeyenler arasında solunum semptomları, solunum fonksiyon testleri ve kronik bronşit açısından fark olmadığı görülmüştür (Tablo-VI,VII).


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 6: Gruplarda sigara içme durumlarına göre solunum yuakınmaları


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 7: Grupların sigara içme durumlarına göre solunum fonksiyon testleri

    Atölyede çalışan işçilerde sigara içenlerde balgamın ve kronik bronşitin, sigara içmeyenlere göre daha fazla olduğu saptanmıştır (p<0.05) (Tablo-6). Solunum fonksiyon testlerinin benzer olduğu görülmüştür (Tablo-VII).

    Fabrikada çalışan işçilerde öksürük, balgam ve kronik bronşitin sigara içenlerde içmeyenlere oranla daha fazla görüldüğü (p<0.05), solunum fonksiyon testlerinin ise sigara içen ve içmeyenlerde benzer olduğu saptanmıştır (Tablo-VI,VII).

    Memur ve teknisyen grubunda sigara içenlerde öksürük, balgam ve kronik bronşitin içmeyenlere göre istatistiksel olarak anlamlı derecede fazla görüldüğü, solunum fonksiyon testlerinde ise farklılık olmadığı saptanmıştır (Tablo-VI,VII).

    Grupların sigara içmeyen işçileri solunumsal yakınmalar açısından karşılaştırılmış ocak ve fabrika grubunda öksürük ve balgamın, memur-teknisyen grubuna oranla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde fazla saptandığı görülmüştür. Grupların sigara içen işçileri karşılaştırıldığında ise solunum semptomları açısından fark olmadığı görülmüştür (Tablo-VI) .

    Postero-anterior akciğer grafileri çekilen olgularıda, ILO sınıflamasına göre ocak grubunda 5 olguda 1/0 p dansite artımı, 8 olguda apikal plevral kalınlaşma, 1 olguda diffüz plevral kalınlaşma, 3 olguda amfizem görünümü saptanmıştır. Atölye grubunda 3 olguda 1/0 p dansite artımı, 7 olguda apikal plevral kalınlaşma, 2 olguda amfizem görünümü, fabrika grubunda 3 olguda 1/0 p dansite artımı, 5 olguda apikal plevral kalınlaşma, 3 olguda amfizem görünümü saptanmıştır. Memur-teknisyen grubunda 5 olguda apikal plevral kalınlaşma, 2 olguda amfizem görünümü olduğu tespit edilmiştir.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Tartışma
    Toz maruziyetine bağlı akciğer hastalıkları yeni bir konu değildir. Geçtiğimiz birkaç dekatta, inorganik tozlara maruz kalan işçilerdeki radyolojik, fizyolojik ve klinik değişiklikleri konu alan çok sayıda çalışma yayınlanmıştır (13). Bununla birlikte literatürde mermer tozuna maruziyetin radyolojik, fizyolojik ve klinik etkilerini araştıran bir çalışmaya rastlanılmamıştır.

    Çalışmamızda, mermer tozuna maruziyetin kronik akciğer semptomlarına yol açabileceği saptanmıştır. Gruplar solunumsal yakınmaları açısından karşılaştırıldığında öksürüğün ocak, atölye ve fabrika grubunda memur-teknisyen grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde fazla olduğu (p<0.05), balgamın ise ocak ve fabrika grubunda diğer gruplara göre daha fazla görüldüğü (p<0.05) saptanmıştır. Memur-teknisyen grubunun işyeri ortamı ve iş özellikleri dolayısıyla toza maruz kaldıkları fakat bu oranın diğer gruplar kadar olmadığı görülmüştür. Grupların sigara kullanma oranları arasında anlamlı fark olmaması semptomlardaki bu farklılığın toz maruziyetine bağlı olduğunu düşündürmektedir.

    Çalışma gruplarının solunum fonksiyon testlerinin benzer olduğu ve aralarında istatistiksel olarak bir fark olmadığı saptanmıştır. Mermer tozunun çeşitli solunum semptomlarına yol açabileceği fakat solunum fonksiyonlarının maruziyetten etkilenmediği bu sonuçlardan söylenebilmektedir.

    Grupların kendi içlerinde sigara içme durumuna göre solunum semptomları karşılaştırıldığında, ocak grubu dışındaki gruplarda solunum semptomlarının beklenildiği gibi sigara içenlerde daha fazla olduğu fakat ocak grubunda sigara içen ve içmeyenlerde solunum semptomları arasında fark olmadığı görülmektedir. Bunun iki nedeni olabileceğini düşünmekteyiz; birincisi, maruziyet süresi diğer gruplara göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olan ocak grubunda mermer tozunun yol açtığı kümülatif semptomlar zaman geçtikçe baskın hale gelmiş olabilir, ikincisi ise, yine ocak grubunda sağlıklı işçi etkisinin görülmüş olabileceğidir, yani diğer 3 grupta henüz duyarlı sigara içiciler işe devam ederlerken, ocak grubunda ise duyarlı içicilerin işi bırakmış olabileceğidir.

    Grupların sigara içmeyen işçileri karşılaştırılmış ve maruziyet süresi en fazla olan ocak grubunda ve fabrika grubunda öksürük ve balgamın, en az toza maruz kaldığını düşündüğümüz memur-teknisyen grubuna oranla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde fazla saptandığı görülmüştür. Grupların sigara içen işçileri karşılaştırıldığında ise solunum semptomları açısından fark olmadığı görülmüştür. Bu sonucun yine sağlıklı işçi etkisinden kaynaklandığını düşünmekteyiz.

    Wiles ve arkadaşlarının altın madeni işçilerinde solunabilir toz miktarı ölçümleri ile yaptıkları çalışmada, bronşit prevelansının hem sigara içmekte olanlarda, hem bırakmış olanlarda hem de hiç içmeyenlerde kümülatif doz ile arttığını ve sağlıklı işçi etkisinin saptandığını belirtilmiştir (14).

    Sekizyüzaltmışbir dökümhane işçisinde yapılan başka bir çalışmada, yüksek toz konsantrasyonu içeren bölgelerde çalışanlarda düşük toz konsantrasyonu olan bölgelerde çalışanlara göre kronik bronşit insidansının hem sigara içenlerde hem de içmeyenlerde arttığı saptanmıştır (15).

    Cowie ve arkadaşları büyük çaplı partiküllerin büyük havayollarında ve bronşlarda tutularak kronik bronşit gelişimine, orta çaplı partiküllerin ise küçük havayollarına ulaşarak hava yolu obstrüksiyonuna yol açtığını ileri sürmüşlerdir (16). Bizim çalışmamızda mermer tozunun sadece kronik solunum semptomlarına yol açtığı, solunum fonnksiyon testlerini ise etkilemediği saptanmıştır.

    Silikozis radyolojik tanısı için ILO 1/1 q filminin bir sınır belirleyicisi olarak kullanılması önerilmektedir (17). Bu çalışmada ILO sınıflamasındaki (12) kriterlere göre akciğer grafileri değerlendirildiğinde, saptanan radyolojik bulguların hiçbirisinin bu sınır değeri aştığı gözlenmemiştir. Bununla birlikte memur ve teknisyen grubunda pnömokonyoz denebilecek değişikliklerin olmaması fakat üç çalışma grubunda da 1/0 p dansite artımlarının bulunması çalışmamızda saptanan radyolojik değişikliklerin mermer tozuna bağlı olduğunu ve erken evre silikozisi yansıtıyor olabileceğini düşündürtmektedir. Akkaya ve arkadaşları (18) Isparta taş ocağı çalışanları üzerinde yaptıkları çalışmalarında, yoğun toz maruziyeti bulunan grupta olguların %30’unda p, %58’inde q, %1’inde ise s tipi dansite artımı olduğunu ve %10’unun kategori-0, %66’sının kategori-1, %24’ünün de kategori-2’de olduğunu bildirmişlerdir.

    Afyon mermerinin kimyasal analizinde, içindeki slika oranının %0.24 ile %4.20 gibi düşük yüzdelerde olduğu bildirilmektedir (1). Bununla birlikte izmir-Seferihisar civarında çıkarılan mermerde SiO2 oranları %30.66 olarak saptanmıştır (19). Yani mermer türleri içinde de slika oranları büyük değişiklik göstermekte ve bazı durumlarda silika mermer yapısının büyük yüzdesini oluşturabilmektedir. Mermer sektörü çalışanları çalıştıkları mermer türüne göre değişik oranlarda slikaya maruz kalabilmektedirler. Bu yüzden mermer tozuna maruz kalanlarda silikozis gelişme riski memerin içerdiği silika oranına bağlı olarak değişmektedir (7)

    Sonuç olarak mermer tozu, bu sahada çalışan işçilerde kronik solunum semptomlarına yol açmaktadır. Ayrıca içerdiği silika oranına göre silikozis riskini de beraberinde getirdiğinden, primer koruma olarak çalışılan ortamlardaki mermer tozu konsantrasyonlarını düşürücü tedbirler alınmasının gerektiğini düşünmekteyiz.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Kaynaklar

    1) Kibici Y, Yıldız A, Bağcı M. The Study of the Geology of North Afyon and its marble potential. Mersem 2001. Türkiye III. Mermer Sempozyumu. 3-5 Mayıs 2001/AFYON, Ankara, Kozan ofset, 2001: 73-84.

    2) Becklake MR. Chronic airflow limitation: Its relationship to work in dusty occupations. Chest 1985; 88: 608-17.

    3) Cowie RL, Hay M, Thomas G. Association of silicosis, lung disfunction and emphysema in gold miners. Thorax 1993; 48: 746-9.

    4) Becklake MR, Irwing L, Kielkowski D, Webster I, et al. The predictors of emphysema in South African gold miners. Am Rev Respir Dis 1987; 135: 1234-41.

    5) Hnizdo E, Sluis-Cremer GK, Abramowitz JA. Emphysema type in relation to silica dust exposure in South African gold miners. Am Rev Respir Dis. 1991; 143: 1241-47.

    6) Neukirch F, Cooreman J, Korobaeff M, Pariente R. Silica exposure and chronic airflow limitation in pottary workers. Archieves of Environmental Health. 1994; 49: 459-64.

    7) Parkers WR. Non-fibrogenic (inert) minerals and pneumoconiosis. In Occupational Lung Disorders, Parkers WR (eds). London, Butterworth-Heinemann Ltd, 1994: 253-85.

    8) Ulvestad B, Melbostad E, Fuglerud E, Kongerud J, et al. Increased risk of obstructive pulmonary disease in tunnel workers. Thorax 2000; 55: 277-82.

    9) Ritmann AL. Volcanoes. Orbis publisching London 1976: 147-8.

    10) Barış Yi, Karakoca Y, Demir AU. Çevresel ve mesleksel akciğer hastalıkları. In: Barış Yi. Ed. Solunum Hastalıkları Temel Yaklaşım. Ankara: Türkiye Akciğer Hastalıkları Vakfı Yayınları. 1995; 247-76.

    11) American Thorasic Society. Standardization of spirometry. 1987 update. Am Rev Respir Dis 1987; 136: 1285-98.

    12) International Labour Office (ILO). Guidelines for the use of ILO internetional classification of radiographs of pneumoconioses. (Occupational Health and Safety Series No. 22.) Geneva: International Labour Office; 1980: 1-24.

    13) Wang XR, Christiani DC. Respiratory symptoms and functional status in workers exposed to silica, asbestos, and coal mine dusts. J Occup Environ Med 2000; 42: 1076-84.

    14) Wiles FJ, Faure MH: Chronic obstructive lung disease in gold miners. In Walton WH, McGowan B (eds): Inhaled Particles IV, part 2. Oxford, Pergamon Press, 1977, pp 727-35.

    15) Karava R, Hernberg S, Koskela RS, et al: Prevalence of pneumoconiosis and chronic bronchitis in foundry workers. Scand J Work Environ Health 1976; 2 (suppl): 64-72.

    16) Cowie RL, Mabena SL. Silicosis, Chronic airflow limitation and chronic bronchitis in South African gold miners. Am Rev Respir Dis 1991; 143: 80-4.

    17) Akkurt i. Pnömokonyozda ILO standartlarında radyolojik değerlendirme. Toraks Dergisi, 2001; 2(2): 62-71.

    18) Akkaya A, Turgut E, şahin Ü, Ünlü M, ve ark. Isparta taş ocağı çalışanlarında solunum sistemi semptomlarının, solunum fonksiyon testlerinin ve radyolojik bulguların araştırılması. Akciğer Arşivi, 2000; 2(2): 62-71.

    19) Kun N, Türkmen F. Teos yeşil mermerlerinin jeolojik konumu ve özellikleri. Mersem 2001. Türkiye III. Mermer Sempozyumu. 3-5 Mayıs 2001/AFYON, Ankara, Kozan ofset, 2001: 73-84.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar